धातुरूपाणि — परिशिष्टम् ५ परिशिष्टम् ५ · शारदा · कक्षा ९ धातुरूपाणि Sanskrit Verb Conjugations · पञ्चसु लकारेषु प्रयोगाः @edugrown ⟶ शीघ्रगमनम् · Jump to Section लकार-परिचयः परस्मैपद · पठ् आत्मनेपद · वृध्/लभ् विशिष्ट · शीङ्/भुज् पञ्च लकाराः — The Five Tenses & Moods हर धातु इन पाँच लकारों में चलता है। हर लकार का…
Read Moreपरिशिष्टम् ४ — शब्दरूपाणि | समाधानम् संस्कृतम् · कक्षा ९ · परिशिष्टम् ४ शब्दरूपाणि हलन्त-शब्दाः — पुंलिङ्ग · स्त्रीलिङ्ग · नपुंसकलिङ्ग · सुप्-प्रत्ययाः सप्त विभक्तयः + सम्बोधनम् × त्रीणि वचनानि 📘पुंलिङ्ग शब्दाः 🗂️स्त्री- / नपुंसकलिङ्ग शब्दरूपम् किम्? शब्दः (प्रातिपदिकम्) यदा विभक्ति-प्रत्ययैः युक्तः भवति, तदा तस्य शब्दरूपम् सिध्यति। प्रत्येकं शब्दस्य सप्त विभक्तयः + सम्बोधनम्, तथा च…
Read Moreपरिशिष्टम् ३ — वाच्यम् | समाधानम् संस्कृतम् · कक्षा ९ · परिशिष्टम् ३ वाच्यम् कर्तृवाच्यम् · कर्मवाच्यम् · भाववाच्यम् (सोदाहर-तालिकाः) “प्रयोगः एव वाच्यम् — त्रिविधम्” 📘कर्तृ–कर्म वाच्यम् 🗂️भाववाच्यम् वाच्यम् किम्? वाच्यम् (प्रयोगः) त्रिविधम् — (१) कर्तरि प्रयोगः = कर्तृवाच्यम्, (२) कर्मणि प्रयोगः = कर्मवाच्यम्, (३) भावे प्रयोगः = भाववाच्यम्। सकर्मकधातूनां कर्तृ-कर्म-वाच्ये, अकर्मकधातूनां तु कर्तृ-भाव-वाच्ये एव…
Read Moreपरिशिष्टम् २ — समासः | समाधानम् संस्कृतम् · कक्षा ९ · परिशिष्टम् २ समासः समास-परिचयः · विग्रहः · चतुर्विधाः समासाः (सोदाहर-तालिकाः) “समसनम् एव समासः — अर्थवतां पदानाम् एकीभवनम्” 📘समास-परिचयः 🗂️समास-भेदाः (तालिकाः) समासः किम्? समसनम् = सङ्क्षेपणम्। अर्थयुक्तं पदद्वयं, पदत्रयम् अथवा अनेकपदं मिलित्वा एकं पदं भवति — एतत् एव समासः। यथा — ‘महा’ + ‘पुरुष’ =…
Read Moreपरिशिष्टम् १ — अन्वयः | समाधानम् संस्कृतम् · कक्षा ९ · परिशिष्टम् १ अन्वयः श्लोकान्वयविधिः — दण्डान्वयः एवं खण्डान्वयः (सोदाहरणम्) “पदानां परस्परं सम्बन्धः एव अन्वयः” 📏दण्डान्वय-विधिः 🧩खण्डान्वय-विधिः अन्वयः किम्? श्लोकेषु पदानि छन्दसः अनुगुणं पूर्वापरं भवन्ति, अतः तेषां परस्परं सम्बन्धं (अन्वयं) कल्पयितुं कदाचित् कष्टं भवति। पदानां परस्परं सम्बन्धं सरलरूपेण ज्ञातुं यः क्रमः, सः अन्वयः। तेन एव…
Read Moreएकादशः पाठः — वर्णोच्चारण-शिक्षा २ | समाधानम् संस्कृतम् · कक्षा ९ · एकादशः पाठः वर्णोच्चारण-शिक्षा २ आभ्यन्तर-प्रयत्नः · पञ्चविधप्रयत्नाः · सम्पूर्ण-प्रश्नोत्तराणि “सर्वं शब्देन भासते” — अभ्यासेन समाधानम् 📖अभ्यास प्रश्न ✍️स्वाध्याय / अन्तःपाठ प्रश्न संक्षेपः — आभ्यन्तर-प्रयत्नः वर्णोत्पत्त्यर्थं त्रीणि तत्त्वानि आवश्यकानि — (क) स्थानम्, (ख) करणम्, (ग) आभ्यन्तर-प्रयत्नः। आस्यस्य अभ्यन्तरे करणं येन प्रयत्नेन स्थानं स्पृशति वा…
Read Moreदशमः पाठः — णमो अरिहन्ताणम् | समाधानम् संस्कृतम् · कक्षा ९ · दशमः पाठः णमो अरिहन्ताणम् ॠषभदेवः (आदिनाथः) · जैनधर्मः · सम्पूर्ण-प्रश्नोत्तराणि “अहिंसा परमो धर्मः” — अभ्यासेन समाधानम् 📖अभ्यास प्रश्न ✍️स्वाध्याय / अन्तःपाठ प्रश्न कथासारः राजा नाभेः मरुदेव्याश्च पुत्रः ॠषभः गुणसम्पन्नः राजनीतिज्ञः च आसीत्। दुर्भिक्षादिसमस्यासु राज्यभारं प्राप्य सः जनेभ्यः कृषि-वस्त्रनिर्माण-पशुपालन-गृहनिर्माणादीनि जीवनकौशलानि अशिक्षयत् — येन प्रजाः…
Read Moreनवमः पाठः — कृतं प्रतिकृतं भूयादेष धर्मः सनातनः | समाधानम् संस्कृतम् · कक्षा ९ · नवमः पाठः कृतं प्रतिकृतं भूयादेष धर्मः सनातनः रूपकम् “एकचक्रम्” (एन्. रङ्गनाथशर्मा) · बकासुरवधः · सम्पूर्ण-प्रश्नोत्तराणि “कृतं प्रत्युपकृतं भूयात्” — अभ्यासेन समाधानम् 📖अभ्यास प्रश्न ✍️स्वाध्याय / अन्तःपाठ प्रश्न कथासारः पाण्डवाः एकचक्रनगरे एकस्य ब्राह्मणस्य गृहे प्रच्छन्नरूपेण निवसन्ति स्म। तस्य नगरस्य समीपे पर्वते…
Read Moreअष्टमः पाठः — अन्नाद् आनन्दं प्रति | समाधानम् संस्कृतम् · कक्षा ९ · अष्टमः पाठः अन्नाद् आनन्दं प्रति भृगु–वरुण संवादः · पञ्चकोष-विकासः — सम्पूर्ण-प्रश्नोत्तराणि “तपसैव ज्ञायते” — अभ्यासेन समाधानम् 📖अभ्यास प्रश्न ✍️स्वाध्याय / अन्तःपाठ प्रश्न 📖 अभ्यासाद् जायते सिद्धिः पाठ्यपुस्तक-अभ्यासः — प्रश्न १ से ८ तक प्र. १एकेन पदेन रिक्तस्थानं पूरयत उदाहरणम् — अन्नेन शरीरं…
Read Moreउपायं चिन्तयेत् — समाधान | @edugrown सप्तमः पाठः · @edugrown 📖 अन्तर्पाठ प्रश्न ✍️ अभ्यास प्रश्न शारदा · कक्षा ९ · पाठ ७ 🪶 उपायं चिन्तयेत्प्राज्ञस्तथापायं च चिन्तयेत् 🪶 पञ्चतन्त्र की कथा — धर्मबुद्धि एवं पापबुद्धि · सम्पूर्ण प्रश्नोत्तर समाधान 🧭 कथा-सारः (कथा का सार) पुत्र मार्ग में गिरा धन उठाता है; माता समझाती हैं…
Read More