शब्दरूपाणि (Śabdarūpāṇi) Class 7th Sanskrit (Deepakam) NCERT Solution

शब्दरूपाणि — सम्पूर्ण सन्दर्भिका
परिशिष्टम् १ · दीपकम् संस्कृतम् · कक्षा ७

शब्दरूपाणि

पुंलिङ्ग, स्त्रीलिङ्ग, नपुंसकलिङ्ग एवं सर्वनाम शब्दानां सम्पूर्ण रूपसन्दर्भिका — एकवचन, द्विवचन, बहुवचन सहित

मूल पाठ्यांशः (परिभाषा) अजन्ताः (अच् = स्वराः) — स्वरवर्णाः अन्ते येषां ते अजन्ताः। अर्थात् जिन शब्दों के अन्त में कोई स्वर (अ, इ, ई, उ, ऋ आदि) आता है, वे ‘अजन्त’ शब्द कहलाते हैं। इन्हीं स्वरों के आधार पर नीचे शब्दरूप वर्गीकृत हैं — जैसे ‘अ’कारान्त, ‘इ’कारान्त, ‘उ’कारान्त, ‘ऋ’कारान्त आदि।

विभक्‍ति-परिचयः

तालिका पठितुं पूर्वं इदं ज्ञातव्यम् — Case (विभक्ति) की भूमिका
प्रत्येक शब्दरूप-तालिकायां चत्वारः स्तम्भाः सन्ति — विभक्‍तिः (कौनसा case), एकवचनम् (एक व्यक्ति/वस्तु), द्विवचनम् (दो), बहुवचनम् (दो से अधिक)। शब्द के अन्तिम वर्ण (स्वर) के आधार पर उसका रूप-प्रकार निश्चित होता है — इसी कारण शब्दों को ‘अ/इ/ई/उ/ऋ-कारान्त’ समूहों में बाँटा गया है।

पुंलिङ्गशब्दाः

Masculine Nouns — अ, इ, उ, ऋ-कारान्त शब्दरूपाणि

स्त्रीलिङ्गशब्दाः

Feminine Nouns — आ, इ, ई, उ, ऋ-कारान्त शब्दरूपाणि

नपुंसकलिङ्गशब्दाः

Neuter Nouns — अ-कारान्त शब्दरूपाणि

सर्वनामशब्दाः

Pronouns — तद्, एतद्, किम् (त्रिलिङ्ग), अस्मद्, युष्मद्

इस शब्द हेतु कोई रूप-तालिका उपलब्ध नहीं है। कृपया अन्य शब्द खोजें।

स्रोतः — दीपकम् (संस्कृतम्), कक्षा ७, परिशिष्टम् १ : शब्दरूपाणि (पृ. १४९–१५५) । सर्वाणि रूपाणि मूल पाठ्यपुस्तकानुसारेण सत्यापितानि।

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *

error: Content is protected !!